|
|
|
Written by Nguyễn Văn Dũng
|
TRỊ LIỆU GIA ĐÌNH (và Thuyết Hệ thống)
Khái niệm hệ thống đã được mượn trong lý thuyết điều khiển học, và đặc biệt thường được dùng theo nghĩa là "tuần hoàn" trong giao tiếp thông dụng.
I. Định nghĩa
Có nhiều dạng trị liệu gia đình. Ta vẫn luôn nói đến gia đình một cách tổng thể và nhà trị liệu can thiệp lên tổng thể các mối quan hệ gia đình.
Mục tiêu trị liệu có thể được báo cho các thành viên trong gia đình để trao đổi thống nhất. Trường phái Palo Alto phát triển cách tiếp cận theo hệ thống, với những khái niệm toán học về tương tác. Để có được sự thay đổi, phải can thiệp vào "cách hoạt động như thế nào" của mỗi thành viên trong gia đình, và không can thiệp vào cái tại sao của hoạt động đó.
Theo Virginia SATIR, sự thành thực là một trạng thái mà cá nhân tự nhận lấy trách nhiệm của chính mình. Nếu ta gặp khó khăn về giao tiếp thì vấn đề là ở mức độ đánh giá bản thân. Ở một vài cặp vợ chồng, hoặc một số gia đình, những giao tiếp gia đình đã và đang trở nên bị lãng quên lãng.
II. Vai trò của nhà trị liệu
Nhà trị liệu không bao giờ được thể hiện quyền lực áp đặt lên gia đình, không làm mẫu cũng như không đưa ví dụ.
Ngay từ đầu cuộc phỏng vấn, nhà trị liệu tìm hiểu những động cơ thúc đẩy trong mỗi gia đình. Cần có một đến hai buổi trị liệu để cấu trúc hoá được một nhóm gia đình.
Nguyên lý cơ bản
-Không thể để mọi cá nhân vào một môi trường tương tác mà không có giao tiếp
-Mọi giao tiếp biểu thị ở hai phương diện: nội dung và loại hình quan hệ giao tiếp (hiển ngôn và hàm ngôn). Những giao tiếp hàm ngôn được gọi là « giao tiếp siêu ngôn ngữ ».
-Bản chất của quan hệ giao tiếp phụ thuộc vào điểm dừng của mỗi buổi tiếp xúc. Những im lặng, khoảng trống giữa hai cuộc trò chuyện rất quan trọng và luôn linh động.
-Có hai dạng giao tiếp : giao tiếp bằng tay và giao tiếp ẩn ý (điệu bộ, tư thế, cử chỉ, âm điệu...).
-Những tương tác hoặc là đối xứng (cùng phong cách/âm điệu) hoặc bổ sung (sự khác biệt rõ rệt).
-Gia đình, một mô hình hệ thống, đặc trưng bởi hai xu hướng đối lập nhau : tự điều chỉnh (sức ì) và xu hướng thay đổi. Thông thường, trẻ em ở trung tâm của mạng lưới tương tác. Bản chất của tương tác lưu lại ở một độ tuổi nào đó của trẻ (trẻ 5 tuổi có được vai trò mà nó giữ được đầy đủ từ quá trình phát triển của mình).
Gia đình là một thành tố cơ bản của xã hội, có nhiệm vụ là truyền những giá trị và phương thức tư duy. Nó cũng là một tổng thể động. Trong một gia đình có những vấn đề bệnh chỉ có chủ yếu là những phản hồi tiêu cực. (Với phản hồi tích cực thì những vấn đề trong gia đình được nhận thức rõ ràng, trong khi ở phản hồi tiêu cực, các vấn đề này lại bị phủ nhận che khuất đi, không ai biết tới.
Tổ chức gia đình vận hành theo những quy định, nguyên tắc, những liên hệ ngầm được các thành viên tôn trọng. Nếu chỉ một thành tố thay đổi, sự cân bằng sẽ mất đi. Có bất kỳ thiếu sót nào trong thỏa thuận ngầm đều dẫn tới khủng hoảng, có thể làm đổ vỡ cả hệ thống. Do đó, triệu chứng là thành phần điều hòa các mối quan hệ trong một gia đình có vấn đề bệnh lý. Việc các triệu chứng biến mất thường làm tan vỡ mối quan hệ.
Tổ chức những tương tác trong gia đình
Có hai phương thức:
- Liên minh, quan hệ thân cận giữa hai cá nhân, dựa trên sự hấp dẫn lẫn nhau, sở thích chung, đồng cảm.
- Chống đối, sự liên kết của nhiều nhiều thành viên chống lại một thành viên trong gia đình. Trong nhóm như vậy, sự chống đối thường bị phủ nhận nhưng lại biểu hiện rõ ràng qua hành vi. Khi sự chống đối xuất hiện giữa hai cá nhân thuộc hai thế hệ khác nhau thì xảy ra sự chèn ép giữa các thế hệ. Nhân cách bệnh cư trú trong những biểu hiện lặp đi lặp lại của chống đối, ngay cả khi mà đối tượng bị chống đối có thay đổi đi.
- Mọi gia đình đều thiết lập những chuẩn mực trong nội bộ gia đình để tránh những mâu thuẫn, bất đồng. Những « thần thoại của gia đình » là những chuẩn mực được hệ thống hóa, những niềm tin không tưởng. Thần thoại này cũng thường thấy trong gia đình tương tự hoang tưởng trong loạn tâm.
Trị liệu gia đình đưa ra một vấn đề là trong gia đình không có người bệnh tâm thần, mà chính là mối quan hệ trong gia đình có tính chất bệnh lý. Nhà trị liệu trong trị liệu gia đình đưa ra giải pháp để thay đổi. Cũng có một sự hỗ trợ rất tích cự, đó là khả năng chống đỡ của gia đình. Khái niệm về chống đỡ được tìm thấy trong giai đoạn môi miệng khi mà cái Tôi của người mẹ bảo vệ cho cái Tôi của trẻ trong quan hệ nương tựa. Nó cũng xuất hiện ở mức độ xung năng nơi mà xung năng tình dục tựa vào xung năng tự bảo tồn.
Nhà trị liệu ở đây đóng « vai trò chứa đựng » vô cùng quyền năng. Trong gia đình, có hai kiểu giao tiếp đối nghịch nhau : sự đấu tranh xâm kích giữa các thành viên để tranh giành vị thế và sự đoàn kết gắn kết họ lại bất chấp tất cả.
LBL_NEWERNAME
LBL_OLDERNAME
|
|
Điều trị 
