ĐẶC ĐIỂM RỐI LOẠN LO ÂU TRONG TRẦM CẢM NGƯỜI CAO TUỔI

 

NCS: Nguyễn Văn Dũng

Túm Tắt: Đến nay ở Việt Nam hiện nay chưa cú nghiờn cứu nào về đặc điểm cỏc biểu hiện lo õu – những biểu hiện luụn song hành với trầm cảm người cao tuổi- những triệu chứng quan trọng trong chuẩn đoán và điều trị trầm cảm người cao tuổ. Mục tiêu. Mô tả đặc điểm rối loạn lo âu ở người cao tuổi bị trầm cảm.. Phương pháp. Mụ tả, tiến cứu, cú sử dụng cỏc trắc nghiệm tõm lý. Kết quả. Cỏc sang chấn tõm lý xó hội, gia đỡnh, cỏc lo õu với nhiều rối loạn thần kinh thực vật, hoang tưởng nghi bệnh. Nhúm trờn 70 tuổi thường là cỏc biểu hiện lo õu của sự cô đơn, bị bỏ rơi, thường hay lạm dụng rượu, bia, cú cỏc biểu hiện của loạn cảm giỏc bản thể, kích động hay ý tưởng và hành vi tự sỏt. Kết luận. Cỏc triệu chứng lo âu luôn đồng hành,  khỏ phổ biến và cú những sắc thỏi riờng trong trầm cảm người cao tuổi. Cú sự khỏc biệt về bệnh cảnh lo õu giữa cỏc nhúm bệnh nhõn tuổi tuổi dưới 60 và tuổi trờn 60 tuổi. .


I. Đặt vấn đề:

Trầm cảm là một rối loạn khỏ phổ biến đứng hành thứ 4 trong cỏc loại bệnh hay gặp. Theo WHO, 3-5% dõn số trờn thế giới cú cỏc biểu hiện trầm cảm ở một giai đoạn nào đó trong cuộc đời. Trầm cảm chiếm tỷ lệ tới 10.7% trong cộng đồng người cao tuổi. Trầm cảm người cao tuổi thường kết hợp của nhiều yếu tố sinh học – tõm lý- xó hội nờn bệnh cảnh thường rất phức tạp với sự đan xen của nhiều cỏc bệnh cơ thể. Đặc biệt là cỏc rối loạn lo õu cú những đặc trưng riêng làm cho bệnh cảnh thờm trầm trọng, khó điều trị. Trên cơ sở nghiờn cứu cỏc bệnh nhõn trầm cảm khởi phỏt trờn 60 tuổi, mục tiờu của chỳng tụi là:

  • Mụ tả đặc điểm lõm sàng rối loạn lo õu trong bệnh cảng trầm cảm ở người cao tuổi

  • Nhận xột cỏc rối loạn lo âu liên quan đến hành tự sỏt ở nhúm tuổi này.

II. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu:

Chỳng tụi thu nhận cỏc bệnh nhân đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán giai đoạn trầm cảm của ICD-10. cú khởi phát lần đầu sau tuổi 60 vào đỉều trị tại Viện Sức khoẻ Tâm thần từ tháng 8 năm 2009 đến nay. Về lõm sàng chỳng tụi sử dụng phương pháp nghiên cứu mụ tả, tiến cứu. để hỡ trợ chẩn đoán chúng tôi sử dụng thang đánh giá trầm cảm người già (GDS) thang đánh giá các rối loạn lo âu (Zung). Các số liệu  được phân tích  bằng chương trình SPSS.

III. Kết quả nghiờn cứu

Từ năm 2009 đến nay chúng tôi theo dõi được 50 bệnh nhân trầm cảm ở lứa tuổi trên 60 trở lên, trong đó nữ chiếm (). nam  bệnh nhân (). tỷ lệ nam và nữ (). Trầm cảm được phát hiện nhiều ở nhóm tuổi. Giai đoạn trầm cảm……(). Trầm cảm tái diễn          (). Rối lạon cảm xúc lưỡng cực với giai đoạn trầm cảm              (). Trầm cảm thực tổn         (). Cỏc biểu hiện rối loạn lo õu  cú ở ………….() cỏc bệnh nhõn nghiờn cứu.


.

Biểu đồ. rối loạn lo âu ở các bệnh nhân nghiên cứu

Hoang tưởng

n = 16 (28,6%)

< 60 tuổi

(n = 43)

≥ 60 tuổi

(n = 13)

Tổng số





n

%

n

%

N

%

Bị thiệt hại

1

1,8

3

5,4

4

7,1

Tự buộc tội

0

0

8

14,3

8

14,3

Bị bỏ rơi

0

0

9

16,1

9

16,1

Ghen tuông

15

26,8

0

0

15

26,8

Nghi bệnh

15

26,8

1

1,8

16

28,6

Bị theo dõi

11

19,6

0

0

11

19,6

Bảng 1 . Cỏc stress tõm lý ở nhúm bệnh nhõn nghiờn cứu




Các biểu

hiện

Tuổi

Tổng số

n=56












45 – 49

(n = 18)

50 - 54

(n = 14)

55 - 59

(n = 11)

60 - 64

(n = 10)

> 65

(n = 3)









N

%

n

%

n

%

n

%

n

%

n

%

Lo âu

10

55,5

9

64,3

5

45,4

5

50,0

1

33,3

30

53,6

Hoảng sợ

3

16,7

2

14,3

1

9,0

0

0,0

0

0,0

6

10,7

Bảng 2. Các biểu hiện lo âu ở nhóm bệnh nhân nghiên cứu

Các rối loạn   hành vi

N = 46 (82,1%)

Tuổi

Tổng số

n=56












45 - 49

(n = 18)

50 - 54

(n = 14)

55 - 59

(n = 11)

60 – 64

(n = 10)

65

(n = 3)









N

%

n

%

n

%

n

%

n

%

n

%

Không nói

5

8,9

4

7,1

2

3,6

1

1,8

0

0

12

21,4

Kêu khóc ban đêm

0

0

0

0

1

1,8

6

10,7

1

1,8

8

14,3

Chậm chạp

11

19,6

9

16,1

6

10,7

10

17,9

3

5,4

39

69,6

Đi lang thang

4

7.1

1

1,8

2

3.6

1

1,8

0

0

8

14.3

Kích động

1

1,8

3

5,4

4

7,2

7

12,5

1

1,8

15

26,8

Hành vi tự sát

3

5,4

2

3,6

2

3,6

6

10,7

0

0

13

23,2

Bồn chồn

18

32,1

13

23,2

11

19,6

10

17,9

3

5,4

55

98,2

Từ chối ăn uống

7

12,5

4

7,1

4

7,1

1

1,8

0

0

16

28,6

Bảng 3. Các rối loạn hành vi o cac benh nhan nghien cuu

IV.  Bàn luận

Các rối loạn tri giác gặp ở 16 trong số 56 bệnh nhân nghiên cứu (28,6%) (biểu 1). Trong do ảo thanh bình phẩm chiếm tỷ lệ cao nhất (28,6%), ảo thanh lúc dở thức dở ngủ (25,0%). bệnh nhân  nghe thấy tiếng người bình luận về nhân phẩm của mình, thấy tiếng nói chê bai bản thân và gia đình, kể lể về các khuyết điểm mà bệnh nhân từng mắc phải. Các ảo giác loại này chủ yếu được thấy ở nhóm bệnh nhân dưới 60 tuổi. Theo Brice Pitte [2], các ảo thanh thường đồng hành với các hoang tưởng để tạo thành hội chứng Paranoid ở nguoi cao tuổi bị trầm cảm và các ảo giác này cũng mang màu sắc trầm cảm.

Ở nhóm trên 60 tuổi, các rối loạn tri giác chủ yếu là loạn cảm giác bản thể (28,6%) và ảo giác xúc giác (19,7%). Điều này phù hợp với nhận xét của Robert Baldwin [6] rằng các triệu chứng đặc trưng của trầm cảm ở người cao tuổi là cảm giác tê bì, nóng lạnh ở một bộ phận nào đó của cơ thể, các dị cảm trên da, cảm giác rối loạn chức năng của cơ quan nào đó trong cơ thể…. Các triệu chứng này làm cho  trầm cảm ở người cao tuổi khó phân biệt với một bệnh cơ thể thực sự, bệnh nhân thường đi khám các chuyên khoa bệnh  cơ thể khác, dẫn đến sự chậm trễ trong phát hiện và can thiệp sớm rối loạn trầm cảm ở người cao tuổi.

Kết quả ở bảng 1 cho thấy hoang tưởng có ở 16/56 bệnh nhân nghiên cứu (28,6%). Có sự khác nhau rõ rệt về sự xuất hiện hoang tưởng ở các nhóm bệnh nhân dưới 60 tuổi và trên 60 tuổi ( P 0,01). Theo các tác giả [5], hoang tưởng được thấy nhiều hơn ở trầm cảm khởi phát muộn và sự lão hoá là một yếu tố bệnh nguyên của rối loạn này. Theo Henry Brodaty [3], hoang tưởng gặp ở 11% nhóm bệnh nhân 40- 59 tuổi trong khi đó gặp 33% ở nhóm tuổi trên 60. Nghiên cứu khác [2], [4], [7] cho thấy trầm cảm có loạn thần thấy ở 2,5% bệnh nhân trẻ tuổi. 6,7% ở bệnh nhân trung niên (40- 59 tuổi) và 32,5% ở nhóm tuổi trên 60.

Ở nhóm bệnh nhân dưới 60 tuổi, hay gặp hơn là hoang tưởng ghen tuông, nghi bệnh và bị theo dõi, trong đó hoang tưởng nghi bệnh chiếm 28,6% và 26,8% số bệnh nhân có hoang tưởng ghen tuông. Theo Brice Pitte, ghi bệnh là nét đặc trưng của trầm cảm ở người cao tuổi. Robert Baldwin [6] cũng nhấn mạnh tính chất hư vô trong hoang tưởng nghi bệnh thường gặp nhiều hơn ở trầm cảm người già. Trong nghiên cứu của chúng tôi hoang tưởng nghi bệnh kèm theo với các rối loạn cảm giác bản thể và rối loạn thần kinh thực vật là thường gặp ở hệ thống tim mạch. Trong khi Brice Pitte nhận thấy nghi bệnh trong trầm cảm người già chủ yếu theo hệ thống tiêu hoá, tiết niệu.

Ở những bệnh nhân trên 60 tuổi hay gặp  lại là các hoang tưởng bị thiệt hại, bị tội. Trong 13 bệnh nhân trên 60 tuổi có 9 bệnh nhân luôn lo sợ mình sẽ bị gia đình và xã hội bỏ rơi (tỷ lệ 69,2%), có 8 bệnh nhân luôn có ý tưởng tự buộc tội (tỷ lệ 61,5%), các triệu chứng này dường như không thấy xuất hiện ở nhóm tuổi dưới 60. Theo y văn [4][5], các hoang tưởng trong rối loạn tâm thần người già thường có nội dung bị thiệt hại về tài sản, bị con cháu bỏ rơi không chăm sóc, cho rằng mình có nhiều thiếu sót  không xứng đáng được hưởng sự chăm sóc của con cháu….từ đó dẫn tới những ý tưởng và hành vi tự sát khá thường gặp ở nhóm tuổi này.

Rối loạn lo âu thấy ở 53,6% bệnh nhân nghiên cứu (Bảng 2). Lo âu tăng lên thành cơn hoảng sợ (10,7%  cac benh nhan) nhất là ở những bệnh nhân trầm cảm nặng và các triệu chứng thường tăng lên về chiều tối . Theo ICD-10 lo âu thường thấy trong bệnh cảnh của trầm cảm. Kết quả của chúng tôi phù hợp với nhận xét của các tác giả 7[3] ở tất cả các mức độ trầm cảm, lo âu luôn là một triệu chứng đồng hành. Những biểu hiện lo âu nặng, hoảng sợ, ám ảnh nghi thức xuất hiện đột ngột ở người già không có rối loạn lo âu hay ám ảnh trước đó cần được xem xét và cân nhắc chẩn đoán là rối loạn trầm cảm. Robert Baldwin [6], T. Brochier [7] cho rằng nghi bệnh và lo âu gặp nhiều hon ở bệnh nhân trầm cảm khởi phát muộn sau 60 tuổi.

Các rối loạn hành vi gặp ở 82,1% các bệnh nhân nghiên cứu, đây chính là lý do mà bệnh nhân được đưa đến bệnh viện tâm thần.Theo Robin Jacoby và Catheriner [7], trầm cảm người già còn được biểu hiện bằng các rối loạn hành vi : “từ chối ăn uống, rối loạn đại tiểu tiện, kêu khóc, kích động , tấn công người xung quanh, cách ly xã hội, không chăm sóc bản thân ”.

Trong nghiên cứu của chúng tôi chậm chạp tâm thần vận động được thấy ở 69,6% số bệnh nhân. Giống như trong y văn, chúng tôi hay gặp các biểu hiện suy nghĩ chậm chạp, trả lời nhát gừng hoặc không nói hoàn toàn, ít vận động, bệnh nhân như đắm chìm trong lặng lẽ sững sờ. Ngược lại, các biểu hiện kích động hằn học, tấn công người xung quanh, đập phá đồ đạc… thấy ở 15 bệnh nhân ( 26,8%) và đi lang thang (14,3%), đặc biệt là biểu hiện đứng ngồi không yên, bồn chồn được thấy ở hầu hết các ở bệnh nhân (98,2%). Theo nhiều tác giả [2][6], trạng thái kích thích tâm thần vận động này đặc trưng hơn cho trầm cảm người già. Theo O. Bouver [5] 29% bệnh nhân trầm cảm có hành vi đi lại lang thang, và 37% có kích động ngôn ngữ. Kết quả của chúng tôi phù hợp với H.Brodaty 3 trạng thái kích động gặp ở 4% bệnh nhân trẻ tuổi; 15% các bệnh nhân từ 40 đến 59 tuổi và 28% ở các bệnh nhân trên 60 tuổi. Nghĩa là trạng thái rối loạn hành vi, kích động tăng lên rõ rệt theo tuổi của các bệnh nhân trầm cảm, các rối loạn này vẫn tăng có ý nghĩa sau khi đã loại trừ tác động của các triệu chứng loạn thần.

Hành vi tự sát thấy ở 23,2% bệnh nhân nghiên cứu(bảng 3.) trong khi ý tưởng tự sát có ở 28,6% số bệnh nhân. Nghĩa là số người có ý tưởng tự sát là khá cao va tỷ lệ người thực hiện được các hành vi tự sát thực sự cao. Điều này phù hợp với cảnh báo của nhiều tác giả là tỷ lệ tự sát cao ở bệnh nhân trầm cảm người già, đặc biệt là ở nam giới. Theo Blair West G.W [1] tỷ lệ tự sát có ở 12 % bệnh nhân trầm cảm ở cộng đồng. Nhiều tác giả 3 cho rằng chính các yếu tố tuổi cao, nam giới, có các bệnh cơ thể mạn tính cần được xem là các yếu tố đã làm tăng tỷ lệ tỷ vong ở các bệnh nhân già trầm cảm chứ không phải là mức độ, thể loại trầm cảm, tuổi khởi phát.


KẾT LUẬN


Các biểu hiện loạn thần có tỷ lệ khá cao và có những nét đặc trưng trong các rối loạn trầm cảm ở người cao tuổi - rối loạn hoang tưởng, ảo giác có ở 28.6% bệnh nhân, rối loạn lo âu 53.6% bệnh nhân, rối loạn hành vi 82.6% benh nhan. Loạn thần thấy ở các giai doan trầm cảm nặng (28.65%       bệnh nhân). Có sự khác biệt về bệnh cảnh loạn thần trong trầm cảm ở nhóm tuổi tiền lão và nhóm người già: Các bệnh nhân từ 45 đến 60 tuổi được đăc trưng bởi các ảo thanh bình phẩm về nhân phẩm đạo đức của bản thân và gia đình, hoang tưởng nghi bệnh, rối loạn lo âu và các rối loạn thực vật.O các bệnh nhân trên 60 tuổi,  loạn cảm giác bản thể, ảo giác xúc giác, hoang tưởng tự buộc tội, bi bo roi. Đặc biệt các hành vi kích động ,bồn chồn  ,y  tưởng hành vi tự sát là khá phổ biến .

SUMMARY


The feature of psychotic symptoms on Depressive disorder in the old people


So far, in Vietnam, there aren’t research on psychotic symptoms which should be considered on diagnose and treatment to Depression at old age. Objective : describe features of hallucination , delusion and behavior disorder on old people with depression. Method : Studying 56 patients with Depression as diagnostic criteria of ICD.10. Descriptive, prospective investigation were used; psychological tests were applied . Result : Halucination and delusion were on 28.6%, anxiety was on 53,6% and behavioral disorders were on 82.6% patients . They were seen on severe depressive episodes (28.65% patients ). On group with age from 45 to 60, the features was  hallucination voices giving commentary on the patient’s moralily, delusion of hypochondry, anxiety and vegetative signs. The group with age over 60, cenestopathy, tactile hallucination, delusion of guilty, aggression, suicidal ideas were more common . Conclude : Psychotic features were common and has its own feature on Depression of old age. There are differences on clinical picture of psychotic depression between  presenile groups and the Elderly .







Tài liệu tham khảo :


    1. Blair- West G.W, Mellsop G.W ( 2001). “ Major depression: does a gender-based down – rating of suicide risk challenge its diagnostic validity?” Aust N Z J Psychiatry, Jun 35 (3): p 322-8.

    2. Brice Pitt ( 1982 ).” Depression”, Psychogeriatrics, Churchill Livingstone, second edition, page 65- 91.

    3. Henry Brodaty ( 1996), “ Melancholia and the Ageing Brain”, Melandcholia A disorder of movement and Mood. Cambridge University Press. 237- 251.

    4. Kaplan Sadock ( 1997). “ Mood disorder”, Synopsis of Psychiatry, Williams & Wilkins, Seventh Edition. Page 516- 517 .

    5. Piter Hill, Robin Murray, Anthony Thorley ( 1993). “ Affective disorder”, Essencial of posgraduate pschiatry, Grune & Stratton, Inc. page, 511- 515, 676- 719.

    6. Robert C.Baldwin ( 1993). “ Affective disorder”, The psychiatry of old age, Oxford University Press. Page 513- 515.

    7. Robin Jacoby, Catherine Oppenheimer ( 1993). “ Depressive illness” , Affective disorder, Oxford University Press . page 676- 719.